Dzisiaj 23 marca. W Polsce i na Węgrzech obchodzimy Dzień Przyjaźni Polsko-Węgierskiej ustanowiony przez parlamenty obu krajów w 2007 roku. Inicjatorami tego święta byli ówcześni prezydenci Lech Kaczyński i László Sólyom. Dzień ten odnosi się do wspólnej historii naszych krajów. Oczywiście nie zawsze te relacje były przyjazne, ale jest wiele akcentów potwieradzających braterstwo naszych narodów. Jako mieszkańcy Tarnowa i regionu tarnowskiego skupimy się dzisiaj na naszej lokalnej tradycji, gdyż Gród Leliwitów jest silnie związany z Węgrami. To tutaj urodził się generał Józef Bem.
Obchody upamiętniające Powstanie Węgierskie, będące częścią europejskiej Wiosny Ludów odbyły sie w zeszłą niedzielę 15 marca. W tym dniu Węgrzy obchodzą święto narodowe. Pod mauzoleum, gdzie spoczywa gen. Bem wraz z lokalnymi delegacjami złożyliśmy wieniec oraz rozciągnęliśmy okolicznościowy transparent z godłami obu państw, ściśniętymi dłońmi i słynnym hasłem w obu językach – „Polak Węgier dwa bratanki”. Była to jedna z uroczystości tego dnia, po jej zakończeniu odbył się koncert, a wcześniej Msza Święta i prelekcja w Galerii Panorama na temat Panoramy Siedmiogrodzkiej. Jest to dzieło, z którego nasze miasto może być dumne. U nas znajdują się 24 z 39 części, które udało się odnaleźć. Większość elementów ogromnego obrazu o całkowitym wymiarze 120 metrów obwodu i 15 metrów wysokości nadal jest poszukiwana. To dzieło Jana Styki przedstawia zwycięską bitwę pod Wielkim Sybinem wojsk siedmiogrodzkich pod dowództwem gen. Józefa Bema z 11 marca 1949 roku. Zostało zamówione przez Węgrów z okazji obchodów 50. rocznicy Wiosny Ludów.
Jego fragment odwzorowany jest na muralu o rozmiarze 16 na 11 metrów, który możemy podziwiać od 2017 roku. Znajduje się na ścianie kamienicy przy Placu Węgierskim, gdzie stoi pomnik Generała odsłonięty 11 maja 1985 roku. Postawiona została także symboliczna ławka z godłami obu krajów.
Mauzoleum gen. Józefa Bema, o którym wspominaliśmy na wstępie zostało odsłonięte 30 czerwca 1929 w Parku Strzeleckim. Wtedy też odbyły się oficjalne uroczystości pogrzebowe. Szczątki generała po ekshumacji zostały sprowadzone z tureckiego Aleppo, obecnie w Syrii, gdzie został pochowany w 1850 roku. Trumna, zanim dotarła do Tarnowa, została wystawiona na widok publiczny w Muzeum Narodowym w Budapeszcie, a następnie na Wawelu w Krakowie. Autorem jest Adolf Szyszko-Bohusz.
Innym miejscem nawiązującym do przyjaźni naszych narodów jest plac Sándora Petőfiego przy ul. Krakowskiej. Najpierw został odsłonięty tam pomnik adiutanta generała Józefa Bema, który zginął w bitwie pod Segesvárem podczas powstania z 1948 roku. Miało to miejsce 5 czerwca 1986 r., ufundowany został przez Węgrów jako dar dla Tarnowa. 26 maja 2001 roku przekazana została Brama Seklerska, nazwana im. Józefa Bema i Sandora Petöfiego będąca darem węgierskiej Fundacji Irott Szó i miasta Sepsiszentgyőrgy dla Tarnowa. To jedna z trzech, obok Starego Sącza i Koszyc Wielkich taka brama w Polsce. Dzień jej przekazania wiąże się ze 170 rocznicą bitwy pod Ostrołęką – jednej z bitew powstania listopadowego, w której walczył Józef Bem. Tutaj często rozpoczynaliśmy Tarnowskie Marsze Niepodległości, jak również Marsze Przyjaźni Polsko-Węgierskiej. Brama ta nawiązuje do pięknej, dawnej tradycji rzeźbienia drewnianych, otwartych bram przez Seklerów, symbolizujących otwartość i gościnność. Świadczy o niej wyryte na łukach bram wyznanie: „Pokój wchodzącym, błogosławieństwo wychodzącym”.
Przy ulicy Waryńskiego swoją siedzibę ma Tarnowskie Towarzystwo Przyjaciół Węgier, które było organizatorem obchodów. Zajmuje się krzewieniem węgierskiej kultury, upamiętnianiem rocznic, działalnością edukacyjną. Jego historia sięga 1957 roku. Jego współzałożycielem był Norbert Lippóczy. Inspiracją była pomoc jaką tarnowianie okazali Węgrom podczas krwawych prostestów tłumionych przez komunistów z października 1956. Lippóczy, aby wyrazić swoją wdzięczność za pomoc rodakom, przekazał tarnowskiemu Muzeum Diecezjalnemu kolekcję sztuki ludowej, składającą się z obrazów malowanych na szkle, rzeźb o tematyce sakralnej oraz pokuckich kafli piecowych.
W naszm mieście funkcjonuje także węgiersko-polska Szkoła Szermierki Szablą. Wśród miast partnerskich Tarnowa są węgierskie: Kiskőrös oraz Vesprem. Fani tarnowskiej Unii przyjaźnią się z kibicami węgierskiego ETO Győr, które w tym roku walczy o piłkarskie mistrzostwo kraju. W tym 130-tys. mieście leżącym na północy kraju, znajduje się pomnik ze złączonymi dębami, które symbolizują polsko-węgierskie braterstwo.
Należy w tym miejscu wspomnieć, że pomoc Polakom Węgrzy okazywali m.in. podczas II wojny światowej, mimo bycia po drugiej stronie konfiktu. 18 września 1939 r. otworzyli granicę, przyjmując ponad 100 tysięcy polskich uchodźców (cywilów i żołnierzy). Węgiersko-Polski Komitet Opieki nad Uchodźcami działał do 1944 roku, zapewniając opiekę, szkoły i pracę.
Zapraszamy na krótki film dotyczący relacji polsko-węgierskich w naszym mieście:
Obchody pod Mauzoleum gen. Józefa Bema – 15.03.2026
